10 lip 2018

Pacjenci po operacjach bariatrycznych - niedobory

Zabiegi bariatryczne są coraz częściej stosowaną metodą leczenia otyłości, a rozwój nowych bezpieczniejszych technik operacyjnych powoduje, że więcej pacjentów na zabieg się decyduje. Często motywacją dla chorych jest chęć utraty nadmiaru masy ciała, polepszenie sprawności i komfortu życia, poprawa atrakcyjności wizualnego wyglądu oraz ogólnego stanu zdrowia. Na jakie najczęstsze niedobory narażeni są pacjenci bariatryczni ?

Operacje bariatryczne mają na celu "przebudowanie" przewodu pokarmowego, aby wpłynąć na sposób odżywiania się lub dokonanie takiej ingerencji w trawienie pokarmów, aby zmniejszyć skutki przejadania się pacjentów. Oprócz ograniczenia objętości posiłków oraz zmniejszenia wchłaniania występuje poprawa w działaniu pewnych mechanizmów hormonalnych, które sprzyjają w ustępowaniu chorób współistniejących, najczęściej cukrzycy typu 2.

Niestety po zabiegach bariatrycznych często występują niedobory: białka, żelaza, ferrytyny, witamin z grupy B, witaminy D3, kwasu foliowego, co ma niekorzystny wpływ na zdrowie. 

Białka są to składniki odżywcze, które:

  • służą do budowy i odbudowy zużywająch się tkanek (np. złuszczony naskórek, wypadające włosy)
  • są podstawowym składnikiem krwi, limfy oraz hormonów i enzymów
  • wchodzą w skład ciał odpornościowych
  • działają jako substancje buforowe utrzymując właściwy odczyn płynów ustrojowych oraz treści przewodu pokarmowego
  • pełnia rolę nośnika niektórych witamin i składników mineralnych
  • biorą udział w regulowaniu ciśnienia krwi

Tak, więc bez udziału białek nie jest możliwa prawidłowa odnowa tkanek, gojenie się ran, odporność na choroby, prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i wiele innych. Należy pamietać, im większa wartość odżywcza białka, tym lepsze jego wykorzystanie. Białko zwierzęce jest lepiej wykorzystywane niż roślinne (zawiera więcej aminokwasów egzogennych, czyli takich które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż organizm sam nie potrafi ich wytworzyć). Zapotrzebowanie na białko średnio wynosi ok 1g na 1 kg masy ciała, czyli osoba ważąca ok 90 kg powinna dostarczać ok 90g białka (w proporcjach 60% białko zwierzęce i 40% białko roślinnne). W niektórych przypadkach zwłaszcze w pierwszych miesiącach po operacji kiedy występuje dość silna awersja do niektórych grup pokarmów można wprowadzić do diety izolat białka serwatkowego (bez laktozy, w czystej postaci). Można spożywać w postaci koktajli lub dodawać do zup i innych potraw w ilości 20-30g/dobę w celu uzupelnienia niedoborów już po pierwszym tygodniu od operacji.

Podaję również przepis na galaretkę kolagenową, którą warto wprowadzić średnio po 4 tygodniu od operacji. W jednej porcji ok 200g znajduje się ok. 15g białka. Spożywanie takiej galaretki nie tylko wspomoże szybszą regenerację tkanki łącznej po operacji, a także wpłynie pozytywnie na pracę stawów i kości. 

Przepis na 4 porcje po ok. 200g

Podobny obraz

Bulion domowy - 2 szklanki (dodać zioła tj. lubczyk, bylicę, majeranek)    

  • marchew ugotowaną w wodzie lub na parze - 2szt
  • łapki kurze gotowane - 100g
  • mięso z podudzia kurczaka (bez skóry) - 100g
  • pietruszka liście - 4 łyżeczki
  • żelatyna - 8g (płaska łyżka)

Bulion ugotować wraz z łapkami, podudziem i warzywami plus przyprawy (pieprz, sól, zioła). Kurczak powinien być z wolnego wybiegu, eko. Marchewkę pokroić w kostkę lub zetrzeć na tarce (na grubych oczkach) i posiekać pietruszkę. Do miseczki ułożyć marchewkę, pokrojone mięso, posiekaną natkę i zalać bulionem wymieszanym z żelatyną. Zjeść kiedy galaretka się zastygnie. Można zjeść z papryką jeżeli jest dobrze tolerowana.

Kolejnym składnikiem, którego zapasy dość szybko się uszczuplają to żelazo i ferrytyna. Żelazo w żołądku pod wpływem kwasu solnego ulega jonizacji, jego wchłanianie następuje w dwunastnicy i początkowej części jelita czczego. W błonie śluzowej jelita składnik ten łączy się z białkiem apoferrytyną tworząc ferrytynę (magazyn żelaza). W formie ferrytyny żelazo magazynowane jest w wątrobie, śledzionie, nerkach, surowicy krwi. Jest ono koniecznym składnikiem służącym do transportu tlenu w organiźmie, a jego niedobory będą powodowały:

  •  osłabienie mięśni
  •  palpitacje serca
  •  szybkie męczenie się
  •  utrudnione zapamiętywanie
  •  osłabienie umysłowe
  •  zmniejszoną odporność.

Niedobór ferrytyny może powodować utratę włosów. Optymalny jej poziom to 70-110ug/ml (normy laboratoryjne mają szersze granice).

Co zrobić, aby zwiększyć wchłanianie żelaza w diecie u pacjentów bariatrycznych? Przede wszystkim należy spożywać produkty bogate w żelazo hemowe (lepiej przyswajalne) z produktów takich jak: watroba, serca, mięso i przetwory mięsne, ryby, drób. Na jego wchłanialność ma wpływ witamina C. Należy zadbać o jej podaż w diecie spożywając: paprykę żółtą, czerwoną, natkę pietruszki, brokuły, brukselkę, jarmuż i inne w formie np. surówek. 

Warto też włączyć probiotyki, które regulują skład flory jelitowej oraz zwiększają rozpuszczalność składników mineralnych, witamin i zapewniają lepsza absorpcję żelaza (np. L. G.G, L. plantarum 299v). Dodatkowo kiedy występują trudności we wchłanianiu nie tylko żelaza, ale i innych ważnych składników odżywczych okresowo można wspomóc się suplementując np. Multi enzyme complex firmy Aliness dostępne na witnatura.pl .

Do czynników utrudniających przyswajanie żelaza zalicza się: kwas fitynowy (dlatego przed spożyciem zbóż, roślin strączkowych, czy nasion warto je wcześniej namoczyć), białko kazeinowe, serwatkowe zawarte w mleku i przetworach mlecznych, a także wapń, kadm i ołów. Ważne jest, aby w jednym posiłku w którym chcemy dostarczyć żelaza nie łączyć z produktami które utrudniają jego wchłanianie, a połączyć z pokarmem bogatym w witamine C.

Witaminy z grupy B oprócz podaży w diecie, ze względu na częste niedobory warto okresowo suplementować w formie kompleksu. W zależności od indywidualnych potrzeb ustala się dawkę. Bardzo ważna jest też forma suplementu oraz zawartość substancji dodatkowych (są to substancje, które budują tabletki, kapsułki, zapobiegają zbrylaniu itd. Powinno być ich jak najmniej). Wybierając produkt należy zwrócić uwagę na formę wit. B12 oraz kwasu foliowego, które powinny być dostarczone jako metylokobalamina i metylofolian (jest to łatwiej przyswajalna forma zwłaszcza dla pacjentów bariatrycznych). Godym polecenia kompleksem jest m.in Aliness B-50 dostępny na Witnatura.pl

Witaminy z grup B odpowiadają za :

  • wydzielanie soku żołądkowego oraz prawidlowe funkcjonowanie układu nerwowego - B1
  • odgrywa bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku, układu nerwowego i odpornościowego - B2
  • Jako koenzym występujący w 50 enzymach bierze udział w przemianie białek, tłuszczów i węglowodanów oraz jest konieczna do syntezy hormonów: serotoniny i adrenaliny - B6
  • jest niezbędna do tworzenia krwinek czerwonych i białych oraz konieczna do funkcjonowania wszystkich komórek w organiźmie. Wraz z folianami bierze udział w syntezie DNA, aminokwasów i białek szpiku - B12

Witaminy z gr. B znajdziemy również w takich produktach jak: szparagi, szpinak, nasiona sezamu, słonecznika, boćwinie, awokado, zielonym groszku, orzechach włoskich, płatkach owsianych, kaszy gryczanej oraz w wątrobie, nerkach, rybach, żółtkach jaj.

Bardzo ważną witaminą, która nie powinna być pominięta przez pacjentów bariatrycznych jest wit. D3. Jest ona witaminą o charakterze hormonalnym, jej działanie w organiźmie jest podobne do działania hormonów steroidowych. Wzmacnia system immunologiczny, jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu kostego.

Według standardów dotyczących dawkowania wit. D3 opracowanych przez EFSA (European Food Safety Authonity) i IOM (Institute of Medicine) w USA, dzienna dawka bezpieczna dla dorosłych to 4000 j.m/na dobę, przy czym w przypadku zaburzeń wchłaniania, czy otyłości może być zwiększona nawet do 10000 j.m. Dodatkowo podczas suplementacji wit. D3 należy wprowadzić wit K2MK7 w ilości 50-100 ug. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny suplementację skonsultować z lekarzem.

Do diety pacjentów bariatrycznych warto również wprowadzić kwasy EPA (eikozapentaenowy) i DHA (dokozaheksaenowy). Kwasy omega3 zwłaszcza EPA działają oczyszczająco na układ krwionośny z nadmiaru cholesterolu i złogów tłuszczowych, zmniejszają lepkość krwi i krzepliwość, a także obniżają poziom lipidów i ciśnienia krwi. Kwasy omega 3 działają nie tylko prewencyjnie na ryzyko wystąpienia zaburzeń krążenia, ale co istotne pobudzają przepływ krwi w tkankach uszkodzonych w wyniku braku prawidłowego krążenia. Źródłami kwasów omega 3 EPA i DHA są: łosoś, makrela, sardynki,śledzie, pstrąg rzeczny, ryba maślana oraz tuńczyk. Kolejnym źródłem kwasów omega 3 jest kwas alfa-linolenowy, który znajduje się w różnych gatunkach roślin (nasiona lnu, konopi, chia, dyni). Oleje roślinne zawierają mniej zanieszczeń, niż w rybach, w których często stwierdza się podwyższone poziomy pestycydów i polichlorków bifenoli. Niemniej jednak tłuszcze ryb działają skuteczniej, ponieważ przekształcenie przez organizm kwasu alfa-linolenowego w EPA i DHA zachodzi wolniej, a u niektórych osób konwersja ta jest zaburzona. Rowiązaniem jest więc spożywanie ryb wraz z ziołami, które będą działały detoksykujaco (wpis na blogu "ziołowy niezbędnik w kuchni) lub w postaci kapsułek zawierające kwasy tluszczowe pochodzące z tłuszczu ryb.

 Ważne jest, aby pacjenci po operacjach kontrolowali parametry biochemiczne i wykonywali badania takie jak; jonogram, morfologię krwi, stężenie glukozy, żelaza, ferrytyny, wit.B12, transaminaz, albumin, wit.D3, PHT, tiaminy i kwasu foliowego po 3, 6 i 12 miesiącach od zabiegu, 25(OH)- badanie poziomu wit D3 (raz na pół roku).  Po tym okresie można badania kontrolne wykonywać 1 raz do roku.

Należy pamiętać, że leczenie otyłości w tym bariatryczne jest wielokierunkowe i aby było skuteczne wymaga współpracy wielu specjalistów. Rola dietetyka w tym procesie ma bardzo istotne znaczenie. Chodzi tu przede wszystkim o wprowadzenie odpowiednio indywidualnie dobranej dietoterapii, suplementacji oraz edukacji podopiecznych, aby zminimalizować niedobory mineralno-witaminowe, istotnie wpłynąć na redukcję masy ciała oraz zapobiec nawrotom otyłości.

Żródła:

https://zdk.wum.edu.pl/sites/zdk.wum.edu.pl/files/5-dr_iwona_boniecka.pdf

H.Ciborowska, A.Rudnicka Dietetyka żywienie zdrowego i chorego czlowieka

http://www.phmd.pl/api/files/view/116222.pdf

http://gerontologia.org.pl/wp-content/uploads/2016/07/2015-3_Gerontologia_11.pdf

Paul Pitchford "Odżywianie dla zdrowia"

 

Uwaga: Wszystkie treści zawarte na moim blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej.